Перейти до головного Перейти в головне навігаційне меню Перейти на нижній колонтитул сайту
Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Физика-математика ғылымдары сериясы

ОНТОЛОГИЯДАҒЫ ПӘНДІК БІЛІМНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ

Жарияланған September 2025

18

4

Г.С. Алиева+
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана қ., Қазақстан
https://orcid.org/0009-0000-9481-9815
А.К. Альжанов +
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана
https://orcid.org/0009-0007-4697-9321
С.А. Жамалова +
Астана халықаралық университеті, Астана
https://orcid.org/0009-0000-7310-9398
Ж.Л. Мырзаева +
Астана халықаралық университеті
https://orcid.org/0009-0000-7375-7985
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана қ., Қазақстан
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана
Астана халықаралық университеті, Астана
Астана халықаралық университеті
Аңдатпа

Бұл мақалада информатика саласындағы алгоритмдік білімді формалды түрде көрсету және оны онтология түрінде модельдеу мәселесі қарастырылады. Зерттеудің негізгі мақсаты – алгоритмдерді құрылымдық түрде сипаттап, оларды ақпараттық жүйелерде, жасанды интеллект саласында және білім беру процесінде қолдануға бейімдеу. Зерттеу барысында әдіснамалық негіз ретінде онтологияларды жобалауда кеңінен танылған Protégé бағдарламасы және OWL (Web Ontology Language) тілі пайдаланылды. Онтологияны құру кезінде «Algorithm» негізгі класы алынып, оның ішкі кластар жүйесі анықталды: SortingAlgorithm, SearchingAlgorithm, GraphAlgorithm, OptimizationAlgorithm, CryptographicAlgorithm және MachineLearningAlgorithm. Сонымен қатар, hasComplexity, hasDataStructure, hasApplication, usesAlgorithmType, hasStep сияқты объектілік қасиеттер және hasName, hasTimeComplexity, hasSpaceComplexity, hasAuthor, hasYearIntroduced секілді мәліметтік қасиеттер енгізілді. Бұл қасиеттер алгоритмдердің тиімділігін, қолдану саласын және тарихи контекстін формалды түрде сипаттауға мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижелері алгоритмдік білімді онтология негізінде жүйелеу олардың автоматты түрде өңделуін қамтамасыз ететінін көрсетті. Мұндай тәсіл оқу процесінде алгоритмдерді меңгеруді жеңілдетіп қана қоймай, сонымен қатар жасанды интеллект жүйелерінде, семантикалық вебте және интеллектуалды ақпараттық жүйелерде қолданудың тиімділігін арттырады. Осылайша, ұсынылған онтология информатикадағы білімді формалды сипаттау мен автоматтандырудың жаңа деңгейін көрсетіп, әрі қарай кеңейтуге және нақты пәндік салаларға бейімдеуге негіз қалайды.

pdf
Тіл

Русский

Як цитувати

[1]
Алиева, Г., Альжанов , . А., Жамалова , С. і Мырзаева , Ж. 2025. ОНТОЛОГИЯДАҒЫ ПӘНДІК БІЛІМНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ. Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Физика-математика ғылымдары сериясы. 91, 3 (Вер 2025), 173–181. DOI:https://doi.org/10.51889/2959-5894.2025.91.3.015.