Перейти до головного Перейти в головне навігаційне меню Перейти на нижній колонтитул сайту
Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Физика-математика ғылымдары сериясы

ЖҰПТАЛҒАН ЖАЛПЫЛАНҒАН СЫЗЫҚТЫ ЕМЕС ШРЕДИНГЕР ТЕҢДЕУЛЕРІНІҢ СОЛИТОНДАРЫ

Жарияланған December 2025

0

Н.С. Серикбаев+
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана қ.
https://orcid.org/0000-0002-1259-637X
Г.Н. Шайхова+
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, г.Астана
https://orcid.org/0000-0002-0819-5338
Ф.Б. Белисарова+
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы қ,
https://orcid.org/0000-0003-0531-3818
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана қ.
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, г.Астана
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы қ,
Аңдатпа

Сызықты емес теңдеулер негізінен физикалық есептерді сипаттайды. Кеңістік пен уақытта локализацияланған және сызықты емес ортада таралатын солитондар осы теңдеулердің кейбірінің арнайы спецификалық шешімдері болып табылады. Солитон толық сызықты емес әрекеттесуден кейін қайта пайда болып, бірдей жылдамдықпен және пішінмен сәйкестіктерін сақтайды. Ол керемет тұрақтылық қасиеттеріне ие. Тұрақтылық солитондар физикасында маңызды рөл атқарады. Солитон типті сызықты емес теңдеулердің бірі болып табылатын сызықты емес Шредингер теңдеуі сызықты емес толқындар теориясында, әсіресе сызықты емес оптикада және плазма физикасында маңыздылығымен ерекшеленеді. Сызықтық емес Шредингердің теңдеулерін жалпылауды зерттеу қазіргі уақытта зерттеудің өзекті саласы болып табылады. Бұл жұмыс жұпталған жалпыланған сызықты емес Шредингер теңдеулерін зерттейді. Бұл теңдеулер кейбір қысқартуларда классикалық сызықты емес Шредингер теңдеуін береді. Зерттеу әдісі ретінде сызықты емес теңдеулерді шешудің тиімді әдістерінің бірі болып табылатын бисызықты Хирота әдісін қолданамыз. Дисперсиялық қатынастар алынып, бір солитонды және екі солитонды шешімдер табылады. Суреттер солитон шешімдерінің динамикасын бейнелейді. Осы зерттеуде алынған нәтижелер қарастырылатын жұпталған модель қолданылатын кез келген әртүрлі жағдайларда сызықтық емес толқын құбылыстарын жақсы түсіну үшін пайдалы болуы мүмкін.

Тіл

English

Як цитувати

[1]
Серикбаев N. , Шайхова G. і Белисарова F. 2025. ЖҰПТАЛҒАН ЖАЛПЫЛАНҒАН СЫЗЫҚТЫ ЕМЕС ШРЕДИНГЕР ТЕҢДЕУЛЕРІНІҢ СОЛИТОНДАРЫ. Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Физика-математика ғылымдары сериясы. 92, 4 (Груд 2025). DOI:https://doi.org/10.51889/2959-5894.2025.92.4.006.