Перейти до головного Перейти в головне навігаційне меню Перейти на нижній колонтитул сайту
Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Физика-математика ғылымдары сериясы

КЕЙБІР КӨП ӨЛШЕМДІ ГИПЕРГЕОМЕТРИЯЛЫҚ ФУНКЦИЯЛАР ҮШІН ЕКІНШІ РЕТТІ ДИФФЕРЕНЦИАЛДЫҚ ТЕҢДЕУЛЕР ЖҮЙЕСІН ШЕШУ

Жарияланған December 2025

0

Б.К. Абдрахман+
Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті, Алматы қ.
https://orcid.org/0009-0006-5580-0939
А. Рыскан+
Нархоз Университеті, Алматы
https://orcid.org/0000-0002-8764-4751
М.Н. Джабаева+
Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті, Алматы қ.
https://orcid.org/0009-0006-5580-0939
У. Е. Махамбетиярова +
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті
https://orcid.org/0009-0006-7884-2488
T.Г. Эргашев+
«ИИАШМТИ» Ұлттық зерттеу университеті, Ташкент; Гент университеті, Гент, Бельгия
https://orcid.org/0000-0003-3542-8309
Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті, Алматы қ.
##plugins.generic.jatsParser.article.authorBio##
×

Б.К. Абдрахман

докторант

Нархоз Университеті, Алматы
Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті, Алматы қ.
##plugins.generic.jatsParser.article.authorBio##
×

М.Н. Джабаева

магистрант

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті
##plugins.generic.jatsParser.article.authorBio##
×

У. Е. Махамбетиярова

магистрант

«ИИАШМТИ» Ұлттық зерттеу университеті, Ташкент; Гент университеті, Гент, Бельгия
Аңдатпа

Бұл мақалада төрт айнымалы гипергеометриялық F16, F18, F19, F20 және F31 және функциялары үшін дербес туындылы екінші ретті дифференциалдық теңдеулер жүйесін шешу мәселесі қарастырылады. Қазіргі таңда физикалық процестерді математикалық модельдеу және олардың нәтижелерін болжау мәселелері өзекті болып отыр. Мұндай модельдер көбінесе дифференциалдық теңдеулер немесе олардың жүйелері арқылы сипатталады. Алайда, нақты физикалық құбылыстарды сипаттайтын бұл теңдеулердің тек аз бөлігі ғана элементар функциялармен өрнектелетін шешімдерге ие болады. Осы себепті жаңа функцияларды, соның ішінде көп айнымалы гипергеометриялық функцияларды зерттеу ерекше маңызға ие. Гипергеометриялық функциялар дифференциалдық теңдеулер жүйесінің шешімдері ретінде анықталып, арнайы немесе трансценденттік функциялар класына жатады. Бұл функциялар көп айнымалы есептерде кеңінен қолданылады және олардың аналитикалық қасиеттерін зерттеу теориялық қана емес, практикалық тұрғыдан да маңызды. Зерттеу барысында аталған функциялар үшін қарастырылған дифференциалдық жүйелердің сызықтық тәуелсіз шешімдері табылып, олардың құрылымдық ерекшеліктері мен қасиеттері талданды. Алынған нәтижелер гипергеометриялық функциялардың жоғары өлшемді кеңейтулерін әрі қарай зерттеуге негіз болады және оларды қолданбалы есептерге тиімді қолдануға жол ашады. Бұл зерттеу арнайы функциялар теориясын тереңдетіп, математикалық физика мен қолданбалы математиканың маңызды мәселелерін шешуде жаңа бағыттар ұсынады.

Тіл

English

Як цитувати

[1]
Абдрахман B. , Рыскан A., Джабаева M. , Махамбетиярова U. і Эргашев T. 2025. КЕЙБІР КӨП ӨЛШЕМДІ ГИПЕРГЕОМЕТРИЯЛЫҚ ФУНКЦИЯЛАР ҮШІН ЕКІНШІ РЕТТІ ДИФФЕРЕНЦИАЛДЫҚ ТЕҢДЕУЛЕР ЖҮЙЕСІН ШЕШУ. Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Физика-математика ғылымдары сериясы. 92, 4 (Груд 2025). DOI:https://doi.org/10.51889/2959-5894.2025.92.4.002.